We All Care

 



Tiến sĩ Mai Thanh Truyết
Một nhà khoa học và một nhà môi trường

Quen được một người bạn mới đã là một việc khó khăn, thông thường vì bạn gặp khó khăn trong việc chuyển đạt mối quan tâm của bạn mà không trang trãi quá nhiều sự quan tâm mà bạn muốn nói. Tôi rất vui khi được gặp Tiến sĩ Mai Thanh Truyết vào mùa hè năm 2015 và ngay lập tức sau đó, chúng tôi đã trở thành bạn từ đó.
Chúng tôi thân nhau không phải vì cùng ý hướng về âm nhạc, về lối sống hay thi ca, nhưng nền tảng tình bạn giữa chúng tôi là cả hai chúng tôi đều chia sẻ tình yêu dành cho đất nước Việt Nam và môi trường thế giới. Mặc dù tôi không đồng ý với một số quan điểm của ảnh, nhưng tính nhiệt tình về tình yêu dành cho Nước và người dân Việt Nam của anh ấy mới đích thị là một bài thơ cần phải đọc.

  • Khắc phục Asen
  • Thức an và thực phẫm
  • Lý lịch

Quest for Arsenic Removal in Drinking Water

Vào mùa hè năm 2016 trong khi chúng tôi đang thảo luận về thãm họa ở Bangladesh do nguồn nước bị ô nhiễm thạch tín, nơi hàng chục nghìn người chết hàng năm, Tiến sĩ Truyết bắt đầu kể cho tôi về nhiệm vụ của mình để cảnh báo người dân trong nước về nguy cơ thạch tín trong nguồn nước đã bắt đầu tăng lên từ năm 2003 sau khi ông phân tích trên 200 mẩu nước lấy từ Bắc chí Nam và phân tích tại Hoa Kỳ, cũng như sau đó, tổ chức một buổi họp báo về vấn nạn nầy do nhật báo Orange County Register, Nam California tài trợ.

  • Năm 1999 - Hiểu được mối liên quan giữa sông Yarlung Tsangpo (dẫn đến mức thạch tín làm chết người ở Bangladesh từ thập niên 1970 trở đi) và các con sông ở vùng Châu thổ sông Hồng và Cửu Long ở Việt Nam, TS Truyết bắt đầu tạo dựng ra một chương trình nhận thức và cảnh báo về tình trạng môi trường ở Việt Nam. Là một thành viên của Hội Khoa học và Kỹ nghệ Việt Nam (VAST), tại một hội nghị ở Garden Grove, California, Hoa Kỳ, Tiến sĩ Truyết từng là Trường ban Tổ chức hội nghị cảnh báo về nguy cơ của dòng sông Mekong (Mekong at Risk) qua việc xây các đập thủy điện trên thượng nguồn.
     
  • Từ năm 2002 - 2003 - Để chứng minh thêm sự nghi ngờ của VAST, tiến sĩ Truyết đã bắt đầu một loạt thử nghiệm kim loại nguy hiểm trong nước ở sông Mekong ở Việt Nam. Một khi nồng độ thạch tín được quan sát với tốc độ tăng nhanh đáng báo động ở nhiều nơi dọc theo sông Mekong, anh bắt đầu viết một loạt các bài báo về những phát hiện của mình và cũng để nâng cao nhận thức cho bà con trong nước cũng như chính quyền Việt Nam lúc bấy giờ.
     
  • Năm 2003 – Anh viết hai bài báo về Thạch tín trong nguồn nước và Ảnh hưởng lên môi trường do sự ô nhiễm ở Việt Nam.
     
  • Năm 2004 – Anh viết về Ô nhiễm thạch tín trên thế giới, và sau đó khám phá ra một báo cáo khoa học của Tiến sĩ Leno Ho (Đại học Florida) về hiện tượng giảm thiểu thạch tín tự nhiên trong đất trồng cây Dương xỉ thuộc họ Pteris Vittata vào năm 2004.
     
  • Năm 2005 - Bài viết tóm tắt tại hội nghị VAST ở Santa Ana, California, Hoa Kỳ.
     
  • Năm 2011 - Một ký giả Mỹ ở Minnesota phỏng vấn anh để cho người bản xứ hiểu về vấn nạn môi trường ở Việt Nam.
     
  • Năm 2016 – Anh viết thêm về “Ô nhiễm thạch tín ở Đồng bằng sông Cửu Long”, và “Sông Mekong trong nguy cơ biến thành dòng sông đen”.
     
  • 2018 – Ngày 10/5, tại Ottawa, Tiểu ban nhân quyền của quốc hội Canada mời anh Truyết điều trần về việc ô nhiễm môi trường cũng là một hình thức vi phạm nhân quyền. Anh viết tiếp suy nghĩ về “Việc giải quyết tình trạng ô nhiễm thạch tín trong thế kỷ 21”.

    Bèo cám (Lemna minor)

    Bèo cám, là những loài thực vật có hoa nổi trên mặt nước hoặc ngay dưới bề mặt của các vùng nước ngọt và đầm lầy có mức độ giao động nhẹ. Chúng rất đơn giản, tùy thuộc vào các loài khác nhau, mỗi cây có thể không có rễ hoặc có thể có một hoặc nhiều rễ con.
    Một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phân bổ của thực vật ở vùng đất đất ngập nước, kết hợp cùng với các thực vật thủy sinh khác, bèo cám là một chất dinh dưỡng đáng kể. Bèo có khuynh hướng tạo ra các điều kiện màu mỡ cho đất. Bèo còn có thể sinh sản cùng khắp qua các loại cò và động vật có vú nhỏ do chân quện bèo và vô tình chuyển vận đi khắp nơi theo dòng luân lưu của nước.

    Lý lịch

    Trước khi tôi tiếp tục công việc chống lại vấn đề thạch tín ở Việt Nam, hãy cùng tôi tìm hiểu về lý lịch của anh ấy một chút. Tốt nghiệp trung học năm 1960 ở Petrus Ký, Việt Nam, Tiến sĩ Truyết tiếp tục học ở Besançon, miền Đông nước Pháp. Năm 1973, ông lấy bằng tiến sĩ Hóa học Hữu cơ Cơ cấu (Structural Organic Chemistry) qua đề tài: “Mono-Chlorination of Hydrocarbons in Obscurity”.

  • Từ năm 1973 đến năm 1975, Tiến sĩ Truyết trở về Việt Nam phụ trách ở Đại học Sư phạm Saigon với chức vụ Trưởng ban Hóa học (Dean of Chemistry Department) và là Giảng sư (Associate Professor). Đồng thời anh lãnh nhiệm vụ Giám đốc Học vụ (Vice-President, Academic Affairs) của Đại học Cao Đài - Tây Ninh.
     
  • Năm 1976, anh tôi được bổ nhiệm làm Cố vấn cho Ủy ban Khoa học & Kỹ thuật Tp Hồ Chí Minh đến năm 1979 (Ban khoa học & Kỹ thuật Tp HCM).
     
  • Năm 1983 cùng với gia đình, Tiến sĩ Truyết đã rời khỏi Việt Nam bằng thuyền và định cư tại Hoa Kỳ từ đó cho đến nay. Anh tôi đã định cư tại Minnesota và tiếp tục nghiên cứu hậu tiến sĩ (Post doctorate) của mình tại Trường Y khoa Minnesota và đệ trình hai bài báo khoa học về “Cấu trúc của màng tế bào máu” và “Liên kết giữa các ion tự do và màng tế bào máu”.
     
  • Sau đó, khi về lại California, anh Truyết nhận chức vụ Giám đốc phòng thí nghiệm và Quản lý chất thải hóa học độc hại tại CWM, Corp. tại California (1987 đến 1994). Ở đó, ảnh tập trung vào việc thanh lọc chất thải rắn và chất lỏng độc hại qua phương pháp “macro-encapsulation”.
     
  • Năm 1995, thêm một công việc khác đã dẫn anh đến Weck Environmental Labs, CA với tư cách là Giám đốc QA/QC và là Giám đốc nhà máy xử lý nước rỉ rác của tập đoàn BKK West Covina, CA. cho đến 2011.
     
  • Năm 2011 cùng với các nhà khoa học và chuyên gia khác, họ thành lập EnviroCom, Inc. một tổ chức phi lợi nhuận tập trung vào điều kiện giải quyết những vấn nạn môi trường ở Việt Nam và các nơi khác. Xem thêm về EnviroCom, Inc.

    Tiến sĩ Truyết nghỉ hưu vào năm 2012, nơi ông định cư ở Houston TX với người vợ yêu thương. Tôi không ngờ khi quen biết, chị tôi là một hỗ trợ viên đắc lực cho công cuộc nghiên cứu về môi trường và đặc iệt tranh đấu cho một môi trường “sạch” ở Việt Nam.
    Tuy nhiên khi về hưu, công việc của anh tôi lại không dừng ở đó. Hiện tại, anh đang giữ nhiệm vụ Chủ tịch của hai tổ chức phi lợi nhuận, Hội Khoa học và Kỹ nghệ Việt Nam tại Hoa Kỳ (VAST) và Hội Bảo vệ Môi trường Việt Nam (VEPS), nơi tập trung hầu hết các hoạt động của anh ngày hôm nay.

    Theo sự hiểu biết của tôi, điều kiện sống của người dân sống gần đồng bằng sông Cửu Long và đồng bằng sông Hồng rất nghèo. Do đó, việc chính quyền địa phương mang nguồn nước có phẩm chất tốt đến cho họ sẽ là một nhiệm vụ rất khó khăn và tốn kém. Có rất nhiều phát minh trên toàn thế giới (đặc biệt ở Ấn Độ) nhằm giảm thiểu nồng độ của thạch tín trong nguồn nước sinh hoạt căn cứ vào tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về nước uống; nhưng các hệ thống khử nầy rất tốn kém và việc thay thế các bộ lọc (filter) rất khó thể vượt qua (nhứt là đối với những vùng sâu và xa).

    Lúc đó tôi hỏi "Anh Truyết, anh có thể nghĩ ra một giải pháp tốt hơn không? Nhưng giải pháp đó phải ít tốn kém và dễ dàng thực hiện để cho người dân có thể tự làm được hay không?"

    Và thêm nhiều dịp trao đổi trong câu chuyện, ông anh tôi lại nhớ đến một nghiên cứu đã được thực hiện bằng cách sử dụng thực vật phơi khô như một chất hấp phụ thạch tín đã được tiến hành từ lâu (khoảng năm 2004), nhưng đã đi vào quên lãng.

    Ngay lúc đó tôi mạo muội thách thức anh ấy nhằm đảm nhận ý tưởng nghiên cứu này và, nếu có thể có một chút hy vọng, chúng mình có thể tìm ra một giải pháp thanh lọc hiệu quả không chỉ cho người dân Việt Nam mà còn cho hàng triệu người trên toàn thế giới có thể hưởng lợi.

    Ai ngờ người anh vui mừng chấp nhận thách thức ấy và từ đó, chúng tôi bắt đầu chuẩn bị công cuộc truy tìm phương pháp thanh lọc thạch tín trong nguồn nước (hè 2015).



    Sau khi thu thập bốn loại cây khác nhau có thể tìm thấy ở Việt Nam dễ dàng, Tiến sĩ Truyết đã bắt tay vào các thí nghiệm sơ khởi của mình bằng cách sử dụng những loài thực vật (Cây Lục bình, Bèo Hoa dâu và Bèo Cám và Cây Bông súng...) để làm một chất hấp phụ trong việc khử thạch tín.

    Các kết quả từ phòng thí nghiệm Weck một tuần sau đó, mang lại niềm kinh ngạc đến với tôi vì hiệu quả hấp phụ (> 95%) của những cây khô này.

    Anh Truyết và tôi đã liên lạc với một vài người bạn Việt Nam ở Úc châu, và sau đó, được mời thực hiện hàng loạt các hội thảo tại Sydney, Brisbane, Melbourne, Wollongong và Adelaide, Australia để chia sẻ những phát hiện mới. Không biết anh Truyết nghĩ như thế nào, nhưng với riêng tôi, mỗi lần dừng chân ở nơi đâu, tôi không ngờ có hàng trăm người Việt hiện diện và chăm chú lắng nghe chúng tôi trình bày cũng như đặt ra rất nhiều câu hỏi, điều cho thấy họ rất lưu tâm về vấn nạn môi trường ở Việt Nam, đặc biệt là việc ô nhiễm arsenic trong nguồn nước sinh hoạt.

    Cuối cùng sau mỗi một cuộc hội luận, bà con bên Úc nắm tay chúng tôi và yêu cầu chúng tôi phải nhận lãnh trách vụ tiếp tục tìm ra giải pháp thiết thực hơn nữa vì những người thân của họ đang sống trong những vùng đã được quốc tế chứng mình là đang bị ô nhiễm thạch tín trầm trọng. Thêm nữa, tình trạng nhiễm độc hiện đang gây ảnh hưởng trực tiếp lên sức khỏe và có thể lan truyền sang các thế hệ tương lai.

     

    Bạn tôi và anh tôi

    Đã hơn hai năm kể từ khi chúng tôi bắt đầu công cuộc tìm kiếm, tiến sĩ Truyết (nay đã hơn 75 tuổi) cam kết sẽ tìm ra giải pháp cho việc giảm thiểu arsenic trong nguồn nước uống, và việc nầy vẫn đang được chúng tôi tập trung mạnh mẽ và thậm chí còn làm nhiều hơn nữa. Với một năng lực không ngừng nghĩ, nhưng với sự chú ý không kém phần quan trọng cùng với sự hỗ trợ của vợ, tôi hy vọng công cuộc tìm kiếm của tiến sĩ Truyết về một môi trường tốt hơn cho Việt Nam có thể một ngày nào đó mang lại sự tôn trọng của tất cả mọi người dân Việt cũng giống như tôi.

    Gần đây chúng tôi đã thành công trong việc tạo dựng ra một nguyên mẫu (prototype) giản dị và không tốn kém. Đầu năm 2018, tôi về Việt Nam, hai nhóm thiện nguyện đã chuẩn bị sẳn nhiều ống lọc mẩu làm bằng tre, cùng các phương tiện thử nghiệm tại chỗ. Chúng tôi đã hướng dẫn và giải thích cho bà con ở những vùng Cao Lãnh, Đắk Nông, Vĩnh Long... Một điểm cần lưu ý nơi đây là có rất nhiều giếng ở vùng..., nồng độ thạch tín trong giếng ống rất cao, nhiều nơi lên cao hơn 300 ppb!

    Vấn đề chính yếu là làm thế nào để cho bà con ở Việt Nam hiểu rõ tầm quan trọng của vấn nạn ô nhiễm thạch tín trong nguồn nước sinh hoạt.

    Trong ba năm qua, tình bạn giữa anh và tôi càng thêm khắn khít hơn, từ việc chia sẻ một chai rượu ngon, từ việc dành nhau lái xe xuyên bang hoặc ngồi trên một chuyến bay trên 20 tiếng đồng hồ với nhau, tôi càng tôn trọng anh hơn nữa, không chỉ với tư cách là một người anh mà còn là một người con Việt xứng đáng trong xã hội.

    Nhiệm vụ vô tận của TS Truyết với tư cách một nhà khoa học và môi trường học tự nó nói lên bản thân của anh ấy. Nhưng đối với riêng tôi, trái tim của ảnh luôn luôn quan tâm đến hạnh phúc, và sức khỏe của bà con ở Việt Nam.
    Tôi hy vọng một ngày nào đó, anh và tôi sẽ cùng chia sẻ ly cà phê bên dòng Vàm Cỏ Đông, quê hương của anh.